Cymdeithas Thomas Pennant Society

Thomas Pennant 1726 - 1798

Bywgraffiad

Naturiaethwr - Hynafiaethydd – Teithiwr

	Ganwyd Thomas Pennant ar Fehefin 14, 1726. Yr oedd yn fab i David ac Arabella Pennant. Ei gartref oedd Plas Downing, Chwitffordd. Gwaetha’r modd aeth y tŷ ar dan yn 1922 a’i adael yn adfail. Dymchwelwyd hwnnw wedyn rai blynyddoedd yn ôl. Ynghynt bu i’w deulu fyw ym Mychton, Chwitffordd.
Arfbais Teulu Pennant

Daw’r rhan helaeth o’r wybodaeth sydd ar gael am Thomas Pennant o’i waith llenyddol a gyhoeddwyd ym 1793. Dywed sut y bu iddo gael diddordeb am y tro cyntaf mewn adaryddiaeth a natur yn 12 oed, ar ôl iddo gael llyfr am adar gan ei berthynas John Salusbury Bachygraig, Tremeirchion.

Yn ôl pob tebyg cafodd addysg gynnar mewn ysgol yn Wrecsam a hyfforddiant pellach yn Llundain, cyn mynd i Goleg y Frenhines, Rhydychen, yn 18 oed. Er iddo dreulio rhai blynyddoedd yn Rhydychen, gadawodd heb radd. Ond yn ystod y cyfnod hwn dechreuodd ymddiddori mewn Achyddiaeth. Yn ystod y blynyddoedd olynol bu’n teithio. Aeth i Iwerddon, Ynys Manaw, Yr Alban gan gynnwys Ynysoedd Heledd i dir mawr Cyfandir Ewrop a sawl rhan o Gymru a Lloegr.

Roedd Thomas Pennant yn ysgrifennwr toreithiog. Cyhoeddwyd cyfrol gyntaf ei deithiau drwy Gymru (Tours in Wales) ym 1778 a ’r ail ym 1791. Yn rhyfedd ni chyhoeddwyd ei gofnod o’i daith i’r Cyfandir tan 1948. Cyhoeddwyd ei waith ar Sŵoleg British Zoology mewn pedair cyfrol rhwng 1761 a 1777. Ysgrifennodd hefyd am Sŵoleg India a Rhanbarth yr Arctig. Ei waith llenyddol mwyaf uchelgeisiol Outlines of the Globe mewn dwy gyfrol ar hugain (llawysgrif). Dim ond pedair o’r cyfrolau hyn a gyhoeddwyd erioed. Mae’r ddwy gyfrol ar hugain bellach yn cael eu cadw yn yr Amgueddfa Forwrol Genedlaethol, Greenwich.
Ddwy flynedd cyn iddo farw cwblhaodd The History of the Parishes of Whitford and Holywell. Ar anogaeth yr arbenigwr ar Pennant, Dr. R. Paul Evans (un o Dreffynnon yn wreiddiol), cyhoeddwyd cyfrol ffacsimili o’r llyfr gan Gyngor Sir Clwyd ym 1988. Mae’r gyfrol hon yn cynnwys cyflwyniad ardderchog gan Dr. Evans.

Yn ystod ei fywyd derbyniodd Thomas Pennant sawl anrhydedd a chydnabyddiaeth o Brydain a thu hwnt. Ym 1754 etholwyd ef yn Gymrawd Cymdeithas yr Hynafiaethau. - Cafodd anrhydeddau o Norwy, Sweden ac America. Ym 1771 cafodd radd fygedol Ll.D. gan Brifysgol Rhydychen. Cafodd nifer o anrhydeddau o’r Alban, gan gynnwys rhyddfraint dinas Caeredin.

Thomas Pennant

Ni fu Thomas Pennant erioed heb gydnabod ei ddyled i ddau gyfaill mawr - John Lloyd (1733 - 93) Rheithor Caerwys, a ddeuai gydag ef ar bob un o’i deithiau drwy Gymru. (”To his great skill in the language and antiquities of our country I am myself much indebted”); a
Moses Griffith, un o Fryncroes, Llŷn, ei was ffyddlon a deithiai gydag ef i bron bob man gan wneud y darluniau ar gyfer ei lyfrau.

Moses Griffith

Torrodd iechyd Thomas Pennant ym 1793. Bu farw ym mis Rhagfyr 1798 yn 72 oed. Fe’I claddwyd ger yr allor yn Eglwys Chwitffordd.